Που βρίσκεται ο μυθικός Λαβύρινθος;

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΕ ΛΑΤΟΜΕΙΟ ΣΤΗ ΝΟΤΙΑ ΚΡΗΤΗ
«Μην κυνηγάτε τον μύθο του Λαβυρίνθου»
Της Μαίρης Αδαμοπούλου
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2009 στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

Μπορεί να έχει το όνομα, το σπήλαιο του Λαβυρίνθου στην Κρήτη, αλλά δεν είναι η μυθική φυλακή του Μινώταυρου, όπως υποστηρίζουν ερευνητές που το επισκέφθηκαν ξανά
Σκοτεινό, πολύπλοκο, γεμάτο στενούς διαδρόμους μήκους 2,5 χλμ. και δεκάδες τυφλά δωμάτια. Όσοι βρέθηκαν στα σωθικά του κατά τη διάρκεια σεισμού λένε ότι άκουσαν βρυχηθμό άγριου ζώου. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι αυτό το εγκαταλελειμμένο λατομείο βρίσκεται κοντά στη Γόρτυνα ήταν αρκετό για να ταυτιστεί στο συλλογικό ασυνείδητο με τον μυθικό Λαβύρινθο.
Τη θεωρία αυτή, που έχει δεχτεί επιστημονικά πυρά, έρχεται να επανεκτιμήσει μια ομάδα Βρετανών και Ελλήνων ερευνητών, επιχειρώντας να απαντήσει σε ένα ερώτημα που ταλανίζει εδώ και αιώνες τους ειδικούς: πού βρίσκεται ο Λαβύρινθος του Μινώταυρου;

«Είναι αδύνατον να πούμε αν το λατομείο κοντά στη Γόρτυνα, που είναι γνωστό ως σπήλαιο του Λαβυρίνθου, είναι όντως ο μυθικός Λαβύρινθος που σχεδίασε ο Δαίδαλος», λέει στα «ΝΕΑ» ο γεωγράφος από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Νίκολας Χάουαρθ και επικεφαλής της αποστολής.

«Πρόκειται για ένα αρχαίο λατομείο, που δεν ξέρουμε καν πότε χρονολογείται, καθώς δεν έχει ποτέ ανασκαφεί. Θεωρείται ρωμαϊκής εποχής, αλλά δεν αποκλείεται να χρησιμοποιήθηκε και από τους μινωίτες», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο σπηλαιολόγος και μέλος της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας Νίκος Λελούδας, που συμμετείχε στην αποστολή για την καταγραφή του σπηλαίου, η οποία διήρκεσε μία εβδομάδα σε συνεργασία με τη Βρετανική Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία και μέλη της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Μαζί τους ήταν και ο Ελβετός Τόμας Ουάλντμαν, λάτρης και ερευνητής της περιοχής, που διατηρεί ενημερωμένες επί του θέματος σελίδες στο Διαδίκτυο.

Για περισσότερο από έξι αιώνες το σπήλαιο Λαβύρινθος είχε ταυτιστεί με την πολύπλοκη κατασκευή που είχε σχεδιάσει ο Δαίδαλος για να φυλακίσει ο βασιλιάς Μίνωας το παιδί

(με ανθρώπινο σώμα και κεφαλή και ουρά ταύρου) που είχε προκύψει από την ερωτική συνεύρεση της συζύγου του Πασιφάης με έναν ταύρο.
Η λάμψη του όμως άρχισε να θαμπώνει όταν στις αρχές του 20ού αιώνα ο Άρθουρ Έβανς αποκάλυψε την Κνωσό και ταύτισε τον μυθικό Λαβύρινθο με το παλάτι του Μίνωα, ενώ υποψηφιότητα έθεσε και το σπήλαιο του Σκοτεινού, 20 μίλια ανατολικά της Κνωσού, άποψη που τελικώς δεν επικράτησε.

«Αν θέλουμε να είμαστε επιστημονικά ακριβείς, δεν μπορούμε να πούμε ότι ο Λαβύρινθος υπήρξε εκτός της φαντασίας των Μινωιτών.
Πρέπει επίσης να πούμε πως τόσο οι Μινωίτες όσο και οι Μυκηναίοι δεν μας καθιστούν σαφές τι ήταν ο Λαβύρινθος και πού βρισκόταν. Η πρώτη περιγραφή του έρχεται 1.000 χρόνια αργότερα από τον Ηρόδοτο και πολλοί θεωρούν πως πρόκειται για μια λογοτεχνική μεταφορά παρά για πραγματικό τόπο.
Ίσως επειδή και για τους Μινωίτες ήταν δύσκολο να βρουν τον δρόμο τους στην Κρήτη ανάμεσα στα βουνά και τα φαράγγια, η έννοια του λαβυρίνθου να πέρασε ως ιδέα και στις επόμενες γενιές», διευκρινίζει ο Νίκολας Χάουαρθ.

Πού βρίσκεται τελικά ο Λαβύρινθος; «Αποκλείεται πάντως στα σπήλαια της περιοχής της Γόρτυνας», λέει ο καθηγητής Αρχαιολογίας Εμανουέλε Γκρέκο, που διευθύνει την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή της Αθήνας, υπό την εποπτεία της οποίας ανασκάπτεται η Γόρτυνα εδώ και έναν αιώνα. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως πρόκειται για έναν μύθο και είναι λάθος να αναζητούμε την πραγματική του διάσταση.
Στην πραγματικότητα ο Λαβύρινθος δεν υπήρξε. Ήταν, όπως η Τροία, μια επινόηση».

Γιος μιας «ξύλινης αγελάδας»

Ο Μίνωας πριν πάρει τον θρόνο θέλησε να βεβαιωθεί πως είναι καταλληλότερος σε σχέση με τον αδελφό του και ζήτησε από τον Ποσειδώνα ένα σημάδι, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία. Ο θεός τού έστειλε έναν πανέμορφο λευκό ταύρο και του ζήτησε να τον θυσιάσει. Ο Μίνωας όμως προτίμησε να κρατήσει το όμορφο ζώο και να θυσιάσει ένα παρόμοιο. Ο Ποσειδώνας θύμωσε και ενέπνευσε στη σύζυγό του έρωτα για τον ταύρο. Απελπισμένη η Πασιφάη, ζήτησε βοήθεια από τον μηχανικό Δαίδαλο, ο οποίος κατασκεύασε ένα ξύλινο ομοίωμα αγελάδας στο οποίο εκείνη κρύφτηκε και ο ταύρος ζευγάρωσε μαζί της.
Καρπός του έρωτά τους ήταν ο Μινώταυρος, που ύστερα από δελφικό χρησμό, φυλακίστηκε στον πολύπλοκο λαβύρινθο που σχεδίασε ο Δαίδαλος.

Για την ιστορία

5ος αι. π.Χ.: Ο Ηρόδοτος πρώτος χρησιμοποιεί τον όρο λαβύρινθος 1ος αι. μ.Χ.: Ο Πλίνιος αναφέρει λαβυρίνθους στη Λήμνο, στο Φαγιούμ της Αιγύπτου, στην Ιταλία και στην Κρήτη
1415: Για πρώτη φορά χαρτογραφείται το υπόγειο λατομείο από τον Κριστόφορο Μπουοντελμόντι
1821: Ο Αυστριακός Φραντς Βίλχελμ Ζίμπερ ερευνά το λατομείο και δύο χρόνια αργότερα εκδίδει σχετική εργασία
1941: Μετατρέπεται από τους Γερμανούς στη μεγαλύτερη αποθήκη πυρομαχικών της Ανατολικής Μεσογείου. Ανοίγεται δεύτερη μεγαλύτερη είσοδος
1944: Αποχωρώντας από την Κρήτη οι Γερμανοί ανατινάσσουν τις εισόδους για να μην πέσουν τα πυρομαχικά στα χέρια των Συμμάχων
1950: Εταιρείες εκμεταλλεύονται εμπορικά τα αποθέματα πυρομαχικών
1953: Προτείνεται ως εναλλακτική θέση για τον λαβύρινθο το σπήλαιο Σκοτεινό 1961: Τέσσερεις νέοι χάνουν τη ζωή τους στο σπήλαιο. Ο στρατός σφραγίζει τις εισόδους
1981: Από μια οπή εξαερισμού μπαίνουν ξανά σπηλαιολόγοι 1985:
Το ζεύγος Γιάννη και Άννα Πετροχείλου χαρτογραφούν τον Λαβύρινθο
2009: Σύνεργα αρχαιοκαπηλίας εντοπίζονται καλά κρυμμένα στο εσωτερικό του σπηλαίου

Οι κεφαλές των αγαλμάτων του Απόλλωνα και της Άρτεμης σε ανασκαφή στο Άκτιο.

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ

Ο Απόλλωνας έκανε προχθές το θαύμα του. Λίγες μέρες πριν κλείσει για φέτος η ανασκαφή της καθηγήτριας Αρχαιολογίας Ισμήνης Τριάντη στον ναό του Απόλλωνα στο Ακτιο, άρχισαν να αναδύονται από το χώμα, μέσα από τον σηκό του ναού, δύο θεϊκά κεφάλια κολοσσικών αγαλμάτων.

Για να επιβεβαιωθεί ή όχι αν υπάρχουν και τα σώματα των θεών χρειάζονται τουλάχιστον άλλες δύο εβδομάδες. Εκτός, όμως, από τον χρόνο, εξαντλήθηκαν και τα χρήματα της ανασκαφής Πιθανολογείται ότι ανήκουν στον Απόλλωνα και την Αρτεμη. Το εντυπωσιακό είναι ότι βρέθηκαν σε άριστη κατάσταση, ολόλευκα, καμωμένα από εξαιρετικής ποιότητας πεντελικό μάρμαρο.

Η έκπληξη της ανασκαφέα, που θεωρείται η πλέον ειδική στην αρχαία ελληνική γλυπτική με ευδόκιμη θητεία στη μελέτη των γλυπτών της Ακρόπολης των Αθηνών, ήταν απερίγραπτη: «Στα 40 χρόνια της υπηρεσίας μου δεν μου έχει ξανατύχει να δω να βγαίνουν από το χώμα δύο τέτοιας ομορφιάς κεφάλια, ακέραια», μας είπε γεμάτη συγκίνηση. Απόλυτα δικαιολογημένη και η ικανοποίηση του νομάρχη Αιτωλοακαρνανίας Θύμιου Σώκου, που επιχορηγεί την ανασκαφή τα δύο τελευταία χρόνια. «Θα πάω αύριο να τα δω», μας είπε χθες όλο υπερηφάνεια.

Το σημείο της εύρεσής τους, στο βάθος του δυτικού τοίχου του σηκού, αλλά και το μέγεθός τους, που αναλογεί σε αγάλματα ύψους 3,5 μέτρων, δείχνει πως πρόκειται για τμήματα των λατρευτικών αγαλμάτων, τα οποία δεν αποκλείεται να βρίσκονται ακόμη στο χώμα. Ο χώρος δεν έχει πλήρως ανασκαφεί και ούτε πρόκειται, αφού αύριο λήγει ουσιαστικά η άδεια του ΥΠΠΟ προς την πανεπιστημιακή ομάδα. Ηδη, σκάβουν εκεί τρεις εβδομάδες, από το πρωί στις 6 έως τις 12 το βράδυ για να προλάβουν. Και θα χρειάζονταν άλλες δύο εβδομάδες προκειμένου να ολοκληρωθεί η έρευνα και να επιβεβαιωθεί αν υπάρχουν ή όχι τα αγάλματα. Εν τω μεταξύ, εκτός από τον χρόνο, εξαντλήθηκε και η χρηματοδότηση.

Η κ. Τριάντη σκάβει τα τελευταία χρόνια στο Ακτιο, απέναντι από την Πρέβεζα, αποκαλύπτοντας τον ναό του Απόλλωνα που είδε ο Οκταβιανός Αύγουστος εκεί και τον μεγέθυνε όταν νίκησε τον Μάρκο Αντώνιο και την Κλεοπάτρα στη ναυμαχία του Ακτίου (31 π.Χ.). Ο ναός είναι πιθανότατα σύγχρονος της ίδρυσης της Νικόπολης και του Μνημείου του Αυγούστου (29-27 π.Χ.). Η θέση του ήταν γνωστή από το 1867, όταν ο Γάλλος πρόξενος στα Γάννενα Φρανσουά Νοέλ Σαμπουαζό έκανε την πρώτη ανασκαφή και βρήκε δύο αρχαϊκούς Κούρους, που έστειλε στο Λούβρο. Πυκνή βλάστηση είχε καλύψει έπειτα από χρόνια τα υπολείμματα του κτιρίου.

Η πανεπιστημιακή ανασκαφή έφερε στο φως ένα ναόσχημο οικοδόμημα (μήκους 24,15 μ. και πλάτους 9,20 μ.) με εγκάρσιο τοίχο (3,43 μ.). Στο κέντρο του σηκού βρέθηκε μια τετράπλευρη βάση (0,55 x 0,55 μ.). Ο Γάλλος πρόξενος είχε δει την τετράπλευση αυτή βάση και είχε αναφέρει πως γύρω της βρέθηκαν θραύσμα κολοσσικού αγάλματος και επιγραφές ελληνικές με αρχαϊκούς χαρακτήρες. Η κ. Τριάντη είχε από πέρυσι παρατηρήσει ότι η βαθειά θεμελίωση της δείχνει πως ανήκει σε προγενέστερο αρχαϊκό ναό.

Φιλολογικές πηγές αναφέρουν ότι εκεί υπήρχε από τον 7ο αι. π.Χ. το ιερό του Ακτίου Απόλλωνα. Το μαρτυρούν τα δύο αγάλματα Κούρων (Λούβρο) που αφιερώθηκαν σε αυτό, όπως επίσης θραύσματα γείσων του αρχαϊκού ναού που έχουν βρεθεί, ένας κίονας ύψους 3 μ. και πλήθος οστράκων της ίδιας εποχής.

ΠΗΓΗ: e.net ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Λαθρανασκαφές στον Λαβύρινθο της Μεσαράς στην Κρήτη

Λαθρανασκαφές στο αρχαίο σπήλαιο

Σπηλαιολόγοι βρήκαν τρυπάνια και εργαλεία στον Λαβύρινθο της Μεσαράς

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Χάρης Καρανίκας

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τετάρτη 15 Ιουλίου 2009 στα ΝΕΑ

Πέπλο μυστηρίου καλύπτει τα πρόσφατα, αναπάντεχα ευρήματα που ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια της αποστολής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και της Βρετανικής Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας στον Λαβύρινθο της Μεσαράς στην Κρήτη.

«Χωρίς αμφιβολία στο σπήλαιο δρούσε επαγγελματικό συνεργείο λαθρανασκαφών. Κατά την επίσκεψή μας με τους πανεπιστημιακούς βρέθηκαν διαμαντοτρύπανα μήκους έως και δύο μέτρων, με τα οποία άνοιγαν τρύπες για την τοποθέτηση εκρηκτικών, δίσκοι κοπής πετρωμάτων, βαριοπούλες, φτυάρια, τσάπες, τσουγκράνες. Αν κρίνουμε από τον αριθμό των εργαλείων εκσκαφής, μάλλον επρόκειτο για μεγάλο συνεργείο», λέει στα «ΝΕΑ» ο σπηλαιολόγος κ. Νίκος Λελούδας που συνόδευσε την προηγούμενη εβδομάδα την 7μελή ομάδα πανεπιστημιακών και ερευνητών στον Λαβύρινθο Μεσαράς.

Τα εργαλεία ήταν επιμελώς κρυμμένα σε μία εσοχή, 400-450 μέτρα από την είσοδο του σπηλαίου, η οποία βρισκόταν σε σχετικά μεγάλο ύψος, ώστε να μη φαίνονται από το δάπεδο. «Προεξείχε το δόντι μιας τσουγκράνας την οποία εντόπισε ένας από τους συνοδούς της αποστολής και έτσι βρέθηκαν και τα υπόλοιπα.

Επιπλέον, υπήρχε καλώδιο 100 μέτρων για την ηλεκτροδότηση των διαμαντοτρύπανων αλλά η γεννήτρια δεν έχει εντοπιστεί. Ακόμα βρέθηκαν εργαλεία συρματοκοπής, μιας τεχνικής κοπής πετρωμάτων σε λατομεία την οποία το πολύ να γνωρίζουν 100 άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα.

Πιθανότατα θα υπήρχε η πληροφορία ότι υπάρχει κρυμμένος θησαυρός ή κάτι έχουν εντοπίσει με ανιχνευτή μετάλλων. Δεν εξηγείται αλλιώς το να κάνουν όλες αυτές τις επαγγελματικών προδιαγραφών εργασίες μπροστά σε έναν συμπαγή βράχο στα έγκατα του Λαβυρίνθου, αφού τα αρχαία έχουν απομακρυνθεί εδώ και πολλά χρόνια από την περιοχή», συμπληρώνει ο κ. Λελούδας.

Όσο για τις φήμες που θέλουν μέρος των λύτρων από την απαγωγή Παναγόπουλου κρυμμένα κάπου στην Κρήτη; «Αυτή η εκδοχή δεν έχει ακουστεί για την περίπτωση του Λαβυρίνθου», λέει στα «ΝΕΑ» ο δήμαρχος Μοιρών κ. Γιώργος Αρμουτάκης, ο οποίος διαψεύδει τα σενάρια απόκρυψης των λύτρων στο αρχαίο λατομείο. «Όλα τα εργαλεία που εντοπίστηκαν έχουν κατασχεθεί και βρίσκονται στα χέρια της Αστυνομίας», συμπληρώνει ο ίδιος.

Στα... αζήτητα της Ιστορίας

Μέχρι το 1899 που ο σερ Άρθουρ Έβανς ανακάλυψε τα Μινωικά Ανάκτορα της Κνωσού, ξένοι λόγιοι, ιστοριοδίφες, περιηγητές, αλλά και αυτόχθονες Κρητικοί πίστευαν ότι ο ιστορικός τόπος κατοικίας του Μινώταυρου που είχε κατασκευάσει ο Δαίδαλος βρισκόταν στον Λαβύρινθο Μεσσαράς: ένα μεγάλο σύμπλεγμα στοών αρχαίου λατομείου εξόρυξης πέτρας.

Από αυτό λέγεται ότι εξορύχτηκαν τα πετρώματα για να χτιστεί η αρχαία Γόρτυνα που εντοπίζεται σε μικρή απόσταση και πιθανότατα η Φαιστός, η οποία επίσης δεν απέχει πολύ από το σπήλαιο.

Η «ανάδυση» της Κνωσού με τους πολυδαίδαλους διαδρόμους και τα υπόγεια στα τέλη του 19ου αιώνα, εξώθησαν στα αζήτητα το σενάριο του «πρωταρχικού» Λαβυρίνθου της Μεσαράς.

Οι Γερμανοί είχαν μετατρέψει σε αποθήκη πυρομαχικών το μινωικό λατομείο!

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ της «πραγματικής» τοποθεσίας του μυθικού Λαβυρίνθου ανακίνησε φέτος ο κ. Νίκολας Χόουορθ από το Τμήμα Γεωγραφίας και Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Σε συνεργασία με τη Βρετανική Βασιλική Γεωγραφική Εταιρεία διοργάνωσε επιτόπια έρευνα και μελέτη του αρχαίου υπόγειου λατομείου της Μεσαράς, η οποία άρχισε στις 5 Ιουλίου με 6 μεταπτυχιακούς φοιτητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, ενώ ως συνοδοί συμμετείχαν μέλη της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας που γνωρίζουν καλά τα μυστικά του εσωτερικού του Λαβυρίνθου, όπως ο Νίκος Λελούδας, ο Δημήτρης Χατζηλιάδης και η γεωλόγος Ελίζα Χατζηχαραλάμπους.

Μαζί τους ήταν και ο Ελβετός Τόμας Ουάλντμαν, άριστος γνώστης της περιοχής, που έχει ερευνήσει επί μακρόν το μυστήριο των υπόγειων στοών της περιοχής και έχει δημιουργήσει ηλεκτρονικές σελίδες αφιερωμένες στον Λαβύρινθο (www. labyrinthos.ch).

Όπως υποστηρίζουν άνθρωποι που έχουν επισκεφθεί το αρχαίο λατομείο, η είσοδος στο εσωτερικό του είναι άκρως επικίνδυνη, καθώς υπάρχει μεγάλος κίνδυνος κατάρρευσης τμημάτων του, ενώ δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο εκρήξεων λόγω του ότι ο Λαβύρινθος κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιούνταν ως αποθήκη πυρομαχικών. Το σχέδιο των ναζί

Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαθέτει ο κ. Νίκος Λελούδας, το 1941 οι γερμανικές δυνάμεις, υπό την καθοδήγηση αναλυτικών χαρτών που δημιούργησε το 1821 ο Αυστριακός F.W. Sieber, ανακάλυψαν τις υπόγειες στοές της Μεσαράς. Σκοπός τους ήταν να μετατρέψουν τον Λαβύρινθο στη μεγαλύτερη υπόγεια αποθήκη πυρομαχικών της Ανατολικής Μεσογείου. Για το φιλόδοξο σχέδιό τους οι Γερμανοί εξανάγκασαν σε εργασία εκατοντάδες ντόπιους που υπό την επίβλεψη τεχνικών κατασκεύασαν έναν πλινθόκτιστο δρόμο από το κοντινό χωριό Καστέλι έως τον Λαβύρινθο, ενώ άνοιξαν και δεύτερη μεγαλύτερη είσοδο. Οι Γερμανοί τεχνικοί τοποθέτησαν σιδηροτροχιές για βαγονέτα και υποστήριξαν τα τοιχώματα και τις οροφές για να μην καταρρεύσουν. Το 1944, όταν αποχώρησαν από την Κρήτη, ανατίναξαν τις εισόδους και μέρος του εσωτερικού του Λαβυρίνθου ώστε να μην έχουν πρόσβαση στα πυρομαχικά Συμμαχικές Δυνάμεις.

Λίγα χρόνια μετά, ελληνικές και ξένες εταιρείες ανέλαβαν τη διάνοιξη των στοών και επί μία πενταετία εκμεταλλεύτηκαν εμπορικά τα αποθέματα πυρομαχικών.

Όταν οι εταιρείες έφυγαν από την περιοχή, δράση ανέλαβαν οι ντόπιοι μέχρι το 1961, οπότε ο ελληνικός στρατός σφράγισε τις δύο εισόδους λόγω έκρηξης πυρομαχικών κατά την οποία έχασαν τη ζωή τους εντός του σπηλαίου 4 νεαροί Κρητικοί.